Topkapı Müzesi'nin küçük bir odasında, cam arkasında bir harita duruyordu.
Renkliydi. Detaylıydı. Ve çok eskiydi.
“Bu Piri Reis haritası” dedi rehber. “1513 yılında yapıldı.”
Selenga eğildi cama.
Kıyılar. Adalar. Kara parçaları.
“Bu Amerika mı?” diye sordu.
“Batı kıyısı. Evet.”
"Kristof Kolomb 1492'de gitti. Bu harita 1513'te. Sadece 21 yıl sonra haritaya girmişti."
Piri Reis Kim?
“Kim bu Piri Reis?” diye sordu Selenga.
"Osmanlı denizcisi ve kartograf. Asıl adı Muhiddin Piri. 'Reis' kaptana verilen unvan."
“Haritayı nasıl çizdi?”
“Topladı. 20 den fazla kaynaktan — Portekiz haritaları, İspanyol haritaları, eski Yunan haritaları, kendi denizcilerin notları. Hepsini bir araya getirdi.”
“Birleştirmek mi?”
“Evet. Tek başına keşfetmedi. Ama birleştirmek de büyük bir iş.”
Haritanın Sırrı
“Bu haritada sırrı var mı?” diye sordu Selenga.
Rehber güldü. “Pek çok tartışma var. Bir iddiaya göre haritada Antarktika var.”
"Antarktika mı? 1500'lü yıllarda?"
“Evet. Kartograflar bunu tartışıyor. Bazıları tesadüf diyor. Bazıları eski kaynaklardan gelmiş olabilir diyor.”
“Yanıtı biliniyor mu?”
“Henüz kesin yanıt yok. Ve bu soru haritayı daha ilgi çekici yapıyor.”
Selenga baktı haritaya.
1513 yılında bir adam masasına oturmuş, kalemini almış ve dünyayı çizmeye çalışmıştı.
Eksikleri vardı. Yanlışları vardı.
Ama girişimi vardı.
Kitab-ı Bahriye
“Başka eserleri var mı?” diye sordu Selenga.
"Kitab-ı Bahriye. Denizcilik kitabı. Akdeniz'in her koyunu, adasını, kayalığını anlattı."
“Neden?”
“Denizciler için rehber. Fırtınada nereye sığınırsın. Hangi ada tatlı su verir. Hangi koyda düşman bekliyebilir.”
“Pratik bilgi.”
“Çok pratik. Hayat kurtarıcı.”
Selenga düşündü.
Harita soyut bir şeydi. Ama arkasında hayat kurtaran bilgi vardı.
Deniz Nedir?
Kapıdan çıkarken Selenga sordu.
“Piri Reis denizden korkuyor muydu?”
“Ölümüyle bilmiyoruz kesin. Ama hayatı denizde geçti.”
“Deniz korkutucu değil mi?”
“Onlar için değildi” dedi rehber. “Deniz bilinmeyendi. Ve bilinmeyen hem korkutucudur hem çekicidir.”
Selenga baktı uzağa.
“İkisi aynı anda olabilir.”
"İkisi aynı anda olabilir. Piri Reis'in haritası da öyle — hem eksik hem muhteşem."
Bu Hikayeden Ne Öğrendik?
1. Piri Reis (1470-1553), Osmanlı denizcisi ve coğrafyacısıdır; 1513'te dünyaca ünlü haritasını çizmiştir. 2. Harita, Amerika kıtasını keşfin yalnızca 21 yıl sonrasında batı kıyısını göstermektedir. 3. Piri Reis haritayı özgün keşifle değil, onlarca farklı kaynağı sentezleyerek oluşturmuştur — bu da büyük bir bilimsel çalışmadır. 4. Haritanın güneyindeki kara parçasının Antarktika olup olmadığı tartışması bugün hala sürmektedir. 5. Kitab-ı Bahriye, Akdeniz'in tüm kıyılarını ayrıntıyla anlatan döneminin en kapsamlı denizcilik rehberidir.
Aile İçin Konuşma Soruları
1. Eksik ama girişilmiş bir iş, hiç yapılmamış bir işten daha değerli midir? 2. Bilinmeyeni hem korkutucu hem çekici buluyor musun? Neden? 3. Haritalar olmasa dünya nasıl olurdu?