Kahire gürültülüydü.
Sokaklarda satıcılar. Develer. Sular taşıyan kadınlar. Baharat kokusu.
Ama bir kapıdan girilince her şey kesildi.
Sessizlik.
Büyük bir avlu. Mermer. Çeşme. Etrafında sütunlü koridorlar.
Ve koridorlarda insanlar. Oturuyor. Dinliyor. Okuyor.
“Burası neresi?” diye fısıldadı Selenga.
“El-Ezher” dedi yanındaki genç. “975 yılında kuruldu. Dünyanın hala ayakta olan en eski üniversitesi.”
Ders
Bir hoca anlatıyordu.
Öğrenciler etrafında oturmuştu.
Yerde. Sütunlara yaslanmış. Defterler dizlerde.
Selenga da oturdu.
“Ne anlatıyor?” diye fısıldadı.
“Matematik” dedi yanındaki öğrenci. "Al-Harezmi'nin eseri. Cebir."
“Cebir bu çağda mı?”
“Bu çağ cebiri geliştirdi. Algoritmayı. Sıfırı. Batı bunları çok sonra öğrendi.”
Selenga şaşırdı.
“Sıfırı mı bulduk?”
“Hint-İslam matematiği. Sıfır devrimdi. Sıfır olmadan modern matematik olmaz.”
Kütüphane
El-Ezher'in kütüphanesi devasaydı.
Her konudan kitap. Tıp. Felsefe. Astronomi. Hukuk. Tarih. Matematik.
“Buraya nereden geldi bunlar?” diye sordu Selenga.
“Her yerden. Eski Yunan metinleri Arapçaya çevrildi. Hint matematik eserleri geldi. İran şiiri, Çin kağıdı, Mısır geometrisi.”
“Hepsini bir araya getirdiler.”
“İslam altın çağı. 8-13. yüzyıllar. Bu dönemde bilim burada ilerledi.”
“Avrupa o dönemde ne yapıyordu?”
Öğrenci güldü.
“Bizi bekliyordu. Sonra tercüme hareketleri başladı. Arapça kitaplar Latinceye çevrildi. Batı buradaki bilgiyi öğrendi.”
Öğrenciler
“Nerelerden geliyorlar öğrenciler?” diye sordu Selenga.
"Her yerden. Endülüs'ten. İran'dan. Irak'tan. Orta Asya'dan. Türklerden. Mısırlılardan."
“Dilleri farklı değil mi?”
"Arapça bilim dili. Tıpkı Latincenin Avrupa'da olduğu gibi."
“Ortak dil bilimi taşıyor.”
“Tam.”
Selenga baktı avluya.
Farklı ülkelerden öğrenciler yan yana oturuyordu.
Aynı metni dinliyorlardı.
Çeşme
Avludaki çeşmenin başında durdu Selenga.
Su aşağıya akıyordu. Temizdi. Sesi dinginleştiriciydi.
“Bu çeşme de eğitimin parçası” dedi yanındaki genç.
“Nasıl?”
“Bilgi akar, akar. Durdurmak olmaz. Tıkamak olmaz. Su gibi.”
Selenga baktı suya.
Su aktı. Ve avluyu aştı. Dar kanaldan geçti. Gitti.
“Su nereye gidiyor?”
"Şehre. Sonra Nil'e. Sonra denize. Sonra buhar. Sonra yağmur. Sonra geri geliyor."
“Bilgi de öyle mi?”
“Öyle olmasını isterim.”
Bu Hikayeden Ne Öğrendik?
1. El-Ezher Üniversitesi, MS 975 yılında Kahire'de kurulmuş ve günümüzde de eğitim veren dünyanın bilinen en eski üniversitesidir. 2. İslam'ın altın çağında (8-13. yüzyıllar) matematik, tıp, astronomi ve felsefe alanlarında büyük ilerlemeler yaşandı. 3. Cebir kelimesi Arapça kökenlidir (Al-cebr); cebir ilmini Al-Harezmi geliştirmiştir. 4. Bu dönemde eski Yunan metinleri Arapçaya çevrildi, korundu ve sonrasında Latinceye aktarılarak Avrupa bilimine taşındı. 5. Sıfır rakamı, Hint-İslam matematikçileri tarafından kullanıma kazandırılmış ve modern matematiğin temel taşlarından biri olmuştur.
Aile İçin Konuşma Soruları
1. Sıfır rakamı olmasaydı matematik nasıl olurdu? 2. Ortak bir dil (Arapça, Latince) bilimin yayılmasına nasıl yardımcı oldu? 3. Bilgi gerçekten su gibi akar mı sence?