Mermer yol eğimli gidiyordu.
Her iki yanında sütunlar. Aralarında yıkık duvarlar. Ama bazıları hala ayakta.
Selenga yavaşça yürüdü. Sıcak bir gündü. Zeytin ağaçları gölge veriyordu.
“Bu hangi şehir?” diye sordu babası sorusunu yanıtlamadan önce.
“Efes. Ama artık şehir değil. Müze.”
“Kim yaşıyordu burada?”
“Romalılar. Yunanlılar. Daha öncesinde Anadolu halkları. Binlerce yıl boyunca çok kişi.”
Kütüphane
Yolun sonunda büyük bir yapı.
İki katlı. Mermer. Sütunlar. Kabartmalar.
Selenga durdu.
“Bu ne?” diye fısıldadı.
“Celsus Kütüphanesi” dedi rehber. “MÖ 2. yüzyılda inşa edildi. Antik dünyanın en büyük kütüphanelerinden biri.”
“Kaç kitap vardı?”
“12.000 parşömen rulo.”
“Parşömen ne?”
“Kağıt henüz yaygın değildi. İnce deri üstüne yazılırdı.”
Kütüphanenin İçi
İçerisi çoğunlukla yıkılmıştı.
Ama duvarlar ayaktaydı.
Selenga baktı duvara. Derin nişler vardı. Dikdörtgen boşluklar.
“Bunlar neydi?”
“Raflar. Ruloları burada saklarlardı. Nem koruması için çift duvarlıydı — iç duvar ile dış duvar arasında hava boşluğu.”
“Bu kadar düşünmüşler.”
“Kitapları korumak için çok özen göstermişler.”
Selenga baktı boş nişlere.
İçlerinde bir zamanlar ruloların durduğunu hayal etti. Tarihi. Felsefeyi. Tıbbı. Şiiri.
Kütüphanede Okumak
“Burada nasıl okuyorlardı?” diye sordu Selenga.
“Okuma odaları vardı. Rulo alıyordun. Açıyordun. Okuyordun.”
“Ödünç alınıyor muydu?”
“Bu tartışılıyor. Bazı kütüphanelerden ödünç alınırdı. Bazılarından alınamazdı.”
“İnternet yoktu ama kütüphane vardı.”
Rehber güldü. “İnternetten önceki en iyi bilgi kaynağı kütüphaneydi. Ve Efes kütüphanesi bunların en iyilerinden biri.”
Sokağın İki Ucu
Kütüphanenin tam karşısında bir yapının kalıntıları.
“Bu neydi?”
“Tiyatro. 25.000 kişi sığıyordu.”
Selenga döndü. Baktı.
Bir yanda kütüphane. Diğer yanda tiyatro.
“Hem bilgi hem sanat. Yan yana.”
“Efes öyleydi. Çok canlı bir şehirdi. Sanat, ticaret, bilim, inanç — hepsi buradaydı.”
Bu Hikayeden Ne Öğrendik?
1. Celsus Kütüphanesi, MS 135 yılında tamamlanmış ve yaklaşık 12.000 parşömen rulo barındırmış antik bir kütüphanedir. 2. Efes antik kenti, bugünkü İzmir iline bağlı Selçuk ilçesinde bulunmakta ve UNESCO Dünya Mirası listesindedir. 3. Antik çağda bilgi, rulo parşömenler üstüne yazılarak kütüphanelerde korunuyordu. 4. Kütüphaneler sadece kitap deposu değil, toplumun buluşma ve tartışma merkezleri olarak da işlev görüyordu. 5. Anadolu toprakları, antik dünyanın en önemli kültür ve bilim merkezlerine ev sahipliği yapmıştır.
Aile İçin Konuşma Soruları
1. 12.000 parşömen ruloyu okumak kaç yıl sürerdi sence? 2. Sen bugün hangi bilgiyi 2000 yıl saklayıp geleceğe bırakmak isterdin? 3. Kütüphane senin için ne ifade ediyor?